"Ile osób,tyle historii.W większości przykrych,smutnych,nie do uwierzenia.Ile dróg do więzienia tyle odczytanych wyroków.Wyroków,które zmieniły życie.Życie,które nie takie miało być.Ale stało się,samej trzeba próbować to przetrwać,walczyć,wierzyć i choć minimalnie uczestniczyć w tamtym życiu. Bo więzienie nie może stać się metą istnienia,bramą piekieł.To nie jest koniec świata,choć często takie myśli przychodzą do głowy." Najokrutniejsze scenariusze zawsze pisze los. Wojciech Tochman pochyla się nad sprawą Zbrodni na warszawskim Tarchominie z 1996 roku.Mowa o brutalnym morderstwie dwudziestodwuletniej Joli Brzozowskiej,która była szeroko omawiana i przekłamana w mediach.Jedną z trzech osób skazanych za udział w tym bestialskim procederze jest Monika Osińska "Osa" - pierwsza kobieta w Polsce,która po zmianach ustroju usłyszała wyrok dożywocia-mimo,iż jak wskazuje zebrana dokumentacja,nie zadawała ran o kilka lat starszej nieznajomej. A jedynie rabowała dobytki z mieszkania i biernie przyglądała się upadku człowieczeństwa kolegów i dantejskim scenom.Reportażysta rekonstruując ostatnie 27 lat,w tym politykę wewnetrzną,zmiany ustrojowe w kraju i resocjalizację Osińskiej; nie tylko przywraca pamięć o młodej niewinnej dziewczynie z której uszło zbyt szybko i tragicznie życie.Ale i oddaje cześć przyjaciółce Lidii Ostałowskiej,której katorżnicza praca przez 4 lata nad dokumentowaniem i prawdą o tych okropnych wydarzeniach nie została ukończona i dostrzeżona.A warta jest bezwzględnego docenienia.Tochman dywaguje nad słusznością i bezsensem kary dożywotniego pozbawienia wolności;szczególnie wobec tych,którzy ledwie wkroczyli w dorosłość.Porusza kwestie praw człowieka i ograniczania wolności mediów.Prowokuje do dyskusji. Poglądy pisarza na wiele fundamentalnych zagadnień tubalnie są uzasadnione w posłowiu.Co może szokować.Podzieli z pewnością środowisko czytelnicze.Ale nie pozostawia obojętnym.Tochman werbalizuje,że często kara nie jest współmierna do przewinienia. Szuka okruchów dobra w człowieku,bez względu na wszystko,czego się dopuścił.Przy czym warto zaznaczyć,że poziom przestępczości i demoralizacji w latach 90' był spory/większy niż obecnie,na co wskazują statystyki.A więc nie dziwi chęć szybkiego odizolowania denegeneratów od obywateli.Pisarz eksponuje okrucieństwo losu.Wraca pamięcią do spraw,którymi żyła Ojczyzna,jak chociażby śmierci Prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza.Udało mu się namówić Osińską do wielokrotnych zwierzeń. To właśnie jej poświęcił najwięcej w "Historii na śmierć i życie."Ukazuje wersję zdarzeń "Osy",egzystencję w zakładzie penitencjarnym przez te wszystkie lata( w tym teksty na blogu eWKratke.pl)-aż do warunkowego przedterminowego zwolnienia z więzienia w marcu tego roku.Przypomina o szarej strefie i gangsterskiej działalności w Polsce na przestrzeni rzeki czasu.Prowokuje do wielu pogłębionych refleksji o istocie zła,degrengoladzie, niesprawiedliwościach systemowych. Nie ocenia Osińskiej,której dzieje powodują u niego ogrom egzystencjalnych wynurzeń.Jest empatyczny,otwarty.Rzetelnie oddaje rys historyczny.Niestety brakuje pogłębionego portretu dotyczącego młodej kobiety,której bestialsko zabrano przyszłość.Wspomnienia paranteli Brzozowskiej mogłyby dopełnić historię.Jednak zrozumiałe jest,dlaczego nie zdecydowali się wyrazić opinii.Pisarz opiera się w dużej mierze na faktach uzyskanych przez reportażystkę,przy jednoczesnym poszukiwaniu informacji w różnych źródłach. Ilość wiadomości robi wrażenie.W zrozumieniu Osińskiej i ugruntowaniu własnego zdania na powyższy temat pomogło mu między innymi wielu ekspertów od zdrowia psychicznego,a także adwokaci etc. Autor pisze o nierównościach w wymierzaniu kar wynikających ze względu na płeć,o skostniałym,nieudolnym wymiarze (nie)sprawiedliwości. Nie sposób nie docenić wnikliwych wniosków,tez o socjalizacji pierwotnej i wtórnej, przemyśleń,obserwacji mentalności rodaków.To książka,którą napisało życie.Porusza do głębi.Zmusza do zajrzenia do własnego sumienia.